Gmina Michałowo jako samodzielna jednostka administracyjna została utworzona w 1868 roku, kiedy to michałowscy Niemcy przyjęli poddaństwo Rosji. Uwłaszczenie chłopów przyczyniło się do napływu i osiedlania się w Michałowie ludności polskiej i białoruskiej z pobliskich wiosek. Takim sposobem Michałowo stało się osadą wielonarodowościową i w 1890 roku liczyło ponad 3000 mieszkańców (w tym ponad 1000 Niemców, 980 Żydów, 654 Białorusinów i 376 Polaków).
         I Wojna Światowa spowodowała ogromne straty w przemyśle i ludności Michałowa - przestało istnieć 36 zakładów włókienniczych a ludność zmniejszyła się o 30% w wyniku wyjazdu większości niemieckich fabrykantów do Niemiec i wywózek ludności wgłąb Rosji). W okresie międzywojennym w Michałowie były czynne: 4 młyny, 8 zakładów mięsnych, 2 mleczarnie, kilkanaście zakładów kowalskich, ślusarskich, krawieckich, zakład suchej destylacji drewna, fabryka chemiczna, 3 szkoły i kilkanaście sklepów spożywczych i przemysłowych. Wszystkie fabryki i sklepy - z wyjątkiem rzemiosła - upaństwowiono w drugiej połowie września 1939 roku przez ZSRR. W czerwcu 1941 roku do Michałowa wkroczyły wojska niemieckie, które prowadziły "politykę terroru", głównie wobec mieszkających tu Żydów.
         Michałowo zostało wyzwolone 22 lipca 1944 roku, jednak Niemcy uciekając spalili wszystkie fabryki. Od tamtej pory Michałowo nigdy już nie uzyskało takiej świetności jak kiedyś - do roku 1970 wybudowano tylko 3 zakłady włókiennicze (w tym jeden, który w latach po modernizacji w 1988 roku był jednym z najnowocześniejszych zakładów włókienniczych na Białostocczyźnie), z których prosperuje do dnia dzisiejszego tylko jeden, wybudowano do 1995 roku z inicjatywy Państwowego Gospodarstwa Rolnego (PGR) i Spółdzielni Mieszkaniowej 12 bloków mieszkalnych, otworzono kilkanaście małych. Wraz z likwidacją fabryk i upadkiem PGR-ów straciło pracę większość mieszkańców Michałowa. W takiej powojennej rzeczywistości powstała Gminna Biblioteka Publiczna, w której pokładano nadzieję, że wspomoże trwającą walkę z dość powszechnym wówczas analfabetyzmem.
         W Michałowie spotkać dziś można wielu ludzi, którzy w nowej rzeczywistości nie są jeszcze w stanie odnaleźć swojego miejsca, popadając w biedę i tracąc nadzieję na lepsze życie. Powołano Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Michałowskiej, ożywiono działalność lokalnego ośrodka kultury, zaczęto wydawać jedno lokalne czasopismo. Bardzo dynamicznie z kolei rozwija się na terenie Gminy Michałowo turystyka i agroturystyka - w ciągu ostatnich kilkunastu lat powstało wiele gospodarstw agroturystycznych, które mają bardzo bogaty wachlarz propozycji dla turystów. Gmina ma bowiem wiele do zaoferowania: piękne lasy, czyste powietrze, zbiornik wodny nad Zalewem Siemianówka na którym rokrocznie odbywają się ogólnopolskie regaty, wiele szlaków pieszych i rowerowych, ruiny kościołów i dworków.


Na podstawie:
L. Nos: Monografia Gminy Michałowo, Białystok 1996, s. 5, 7, 162-164